apperto

apperto

modern dwarsdenken

Geldmoord, of: de taak van centrale banken om ons geld minder waard te laten worden

Beetje lange titel, maar het dekt wel de lading van iets wat bijna niemand zich realiseert: het is de taak van de centrale banken (zoals De Nederlandse Bank) om ons geld minder waard te laten worden. Zij noemen dit “prijsstabiliteit” en het betekent dat zij streven naar een inflatie van “iets minder dan 2% per jaar” (zie hier op de site van De Nederlandse Bank). Anders gezegd streven zij er dus naar dat jouw en mijn geld ieder jaar 2% minder waard wordt. Dit doen zij door de rente te verhogen of verlagen.

Het mantra: dit is nodig om de economie te laten groeien. Gek genoeg weet niemand hoe dit werkt. Sterker, het is zelfs niet eens bewezen dát het werkt. Het mantra en de bijbehorende inflatiestimulans is vrij recent, ruwweg vanaf de eerste wereldoorlog. In de periode 1650 – 1914 was de waarde van de Britse pond bijvoorbeeld ongeveer gelijk. Er was wel eens inflatie, bijvoorbeeld in een periode van oorlog, maar hierna volgde weer deflatie.

Deflatie! Als dat in onze moderne economieën voorkomt, wordt zorgelijk gekeken en zelfs gesproken van het “deflatiemonster” (zie hier een willekeurig voorbeeld). Terwijl bij deflatie de koopkracht toeneemt.

Eén van de belangrijkste redenen om inflatie te stimuleren is om schulden relatief kleiner te laten worden. Sommigen beweren dat dit de enige mogelijkheid is om overheden én burgers hun schulden te kunnen laten aflossen. En daar zit dus een belangrijke oorzaak van veel (economische) problemen: we lenen te veel. Dat geld moet ergens vandaan komen. Dat kan natuurlijk van de instituten en personen die geld te veel hebben (pensioenfondsen, Bill Gates, etc.). Maar meestal is het “gewoon” van de bank. En waar halen die hun geld vandaan? Hier komt ‘ie: nergens vandaan. Banken creëren geld. Niet de overheid.

Banken maken geld, jawel. Hoe? (Wat nu volgt is wat kort door de bocht, maar het principe werkt wel zo.) Banken maken geld door het op de rekening van de lener bij te schrijven en daar een tegoed voor op hun eigen “rekening” (balans) op te nemen. Dit mogen ze niet ongebreideld doen. Er moet een bepaalde leverage tegenover staan. Deze leverage is een soort verhouding hoeveel geld er “echt” moet zijn en hoeveel een bank mag uitlenen. Hoe hoger het risico, hoe hoger deze leverage moet zijn en hoe hoger de rente zal zijn waarvoor het geld wordt uitgeleend. Een belangrijke factor om het risico te beperken is een onderpand.

Deze leverage is (onder andere) het probleem waardoor banken in 2008 massaal moesten worden gesteund. De onderpanden (zoals huizen, maar vooral ook de zogenoemde “verpakte hypotheken”) bleken veel minder waard dan waarvoor ze waren getaxeerd. De leverage moest dus veel hoger zijn. Oftewel: het “echte” geld dat tegenover de leningen die banken hadden uitstaan zou moeten staan, moest veel hoger zijn. Bij onvoldoende leverage gaat een bank failliet (zoals met Goldman Sachs gebeurde). Dus moesten de banken geld ontvangen enzovoort.

En zo is de cirkel rond. Banken creëren geld en verdienen daarover rente. Maar als de risico’s te groot zijn, wordt dit “opgelost” met geld van de belastingbetaler. Om de schulden die dit oplevert te kunnen aflossen, is inflatie “nodig”. Om de koopkracht toch gelijk te kunnen houden of te laten stijgen, moet de economie “groeien”, onder andere door… inflatie. Waardoor de koopkracht ook weer afneemt. Daarom moet… enzovoort. Om gek van te worden.

Geldmoord

In 2012 verscheen hierover een boek dat merkwaardig genoeg weinig aandacht heeft gekregen: Geldmoord van Edin Mujagić (zie hier de bijbehorende site). Alle recensies die ik heb gelezen zijn lovend, hoogleraren noemen het een must om te lezen. Toch bleef het boek onder de radar. Om die reden dit blogartikel met het advies dit boek te lezen. Het werpt een nieuw licht op bovenstaande ontwikkelingen, is zeer grondig onderbouwd en leest als een “monetaire thriller” (geleend van deze recensie van Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie en Jean Monnet hoogleraar Europese financiële en monetaire integratie aan de Universiteit van Tilburg).